Kraftwerk live στο GFest, Iούνιος 2005 © Giannis Papaioannou
Kraftwerk live στο GFest, Iούνιος 2005 © Giannis Papaioannou

Kraftwerk

Άνθρωπος / Φύση / Τεχνολογία

Λίγο μετά τα αρχικά τους πειράματα με το krautrock, ο Ralf και ο Florian ανακάλυψαν τις δυνατότητες που προσέφεραν στην ηχητική παλέτα της εποχής οι νέες ηλεκτρονικές γεννήτριες ήχου. Μια πρώτη απόπειρα για (σχετικά) πιασάρικη ψυχεδελική ποπ απέτυχε, αλλά στη συνέχεια άρχισε μια περίοδος, κατά την οποία η μπάντα μπορεί να άργησε να κερδίσει κάποιο «χιτ», αλλά, ωστόσο, είχε στην κατοχή της αμέτρητα πρωτοποριακά επιτεύγματα. H πορεία των Kraftwerk από τους περιορισμούς της ακαδημαϊκής ηλεκτρονικής μουσικής ή του πειραματικού αυτοσχεδιασμού προς το πιο πολιτιστικά καλλιεργημένο πεδίο της ποπ μουσικής, προϋπέθετε μια αντιπαράθεση με την μαζική κουλτούρα και μια αφοσίωση σε εκείνες τις νέες τεχνολογίες που θα μπορούσαν να υποστηρίξουν τη φιλοσοφία τους. Πάνω σε ένα ρυθμό, που ακόμα δεν έβγαινε από ηλεκτρονικό υπολογιστή αλλά από αυτοσχέδια ηλεκτρονικά κρουστά, οι Kraftwerk ανακάλυψαν στη δεκαετία του ’70 ένα ύφος μουσικής που εφευρέθηκε μόλις στη δεκαετία του ’90: το techno. Ένα καταπληκτικό επίτευγμα, αν σκεφτεί κανείς ότι στη σκηνή του rock τότε κυριαρχούσαν μόνο μακρυμάλληδες που έχαναν τον εαυτό τους σε ατελείωτα κιθαριστικά σόλο, ενώ στον αντίποδά της, οι punks κατηγορηματικά απέρριπταν κάθε υπερβολικά εξελιγμένη χειροτεχνία.

Η προσέγγισή των Kraftwerk – να απαλλαγεί η μουσική από κάθε περιττό έρμα, για να πλεύσει ισορροπημένα στον ωκεανό του ήχου και να μπορέσει με τη σειρά της να δείξει στους μουσικούς τον τρόπο να ελιχθούν μέσα από ένα παραπέτασμα νέων μηχανών – δεν ήταν μόνο επαναστατική, ήταν μοναδική. Από το 1974 μέχρι το 1981 και μέσα στα πέντε πιο σημαντικά (και εξαιρετικά) άλμπουμ της καριέρας τους, η μουσική ακουγόταν σαν επιστημονική φαντασία, όπου οι μηχανές είχαν την εξουσία και ο αυτοματοποιημένος ρυθμός της βιομηχανικής παραγωγής είχε τελικά γεννήσει μια νέα γλώσσα, που θα μπορούσε να μιλήσει η ποπ κουλτούρα. Από τις στοιχειωμένες ορχηστρικές φωνές του σπάνιου οργάνου Orchestron (ακούγεται στο Radio-Aktivität) μέχρι το αυτοσχέδιο Robovox, το πιο μυστηριώδες κομμάτι τεχνολογίας του Kling Klang στούντιο (χάρη σε αυτό ηχογραφήθηκαν σε πραγματικό χρόνο οι ρομποτικές φωνές του “Die Mensch Maschine”), και από τα custom drum-pads μέχρι το modular Synthanorma Sequenzer, η αισθητική αυστηρότητα και η κρυστάλλινη μετρονομία της μουσικής των Kraftwerk σε αυτά τα πέντε άλμπουμ κατέρριψε κάθε επικρατούσα μουσική σύμβαση.

Kraftwerk live στο GFest, Iούνιος 2005 © Giannis Papaioannou
Kraftwerk live στο GFest, Iούνιος 2005 © Giannis Papaioannou

Toν Ιούνιο του 2005, λίγο μετά την εμφάνισή τους στο G Festival, είχα την ευκαιρία και την μέγιστη χαρά να συνομιλήσω με τον Ralf Hütter. Ο Florian, o οποίος ήταν ακόμη στο line-up, ζήτησε ευγενικά να αποχωρήσει από το δωμάτιο και δεν συμμετείχε στη συζήτηση. Στη συνέντευξη που ακολούθησε, δεν θα ξεχάσω ποτέ τις απαντήσεις ενός αληθινού καλλιτέχνη, ο οποίος με τη φωνή και την μουσική του έχει σημαδέψει τα καλύτερά μου χρόνια.

— Μετά από όλα αυτά τα χρόνια ηχητικής εξερεύνησης, θεωρείτε ακόμα τη σιωπή σαν τη βασική επιρροή για να δημιουργείτε μουσική;

Ασφαλώς. Η μουσική πηγάζει από τη σιωπή.

— Άρα θα υπάρχουν συγκεκριμένοι ήχοι, στους οποίους επιτρέπετε να διαπεράσουν την πολύτιμη σιωπή σας;

Φυσικά. Προσπαθούμε να εστιάσουμε στον ήχο που μας περιτριγυρίζει. Όπως ο βόμβος των εργοστασιών μέσα στην απέραντη ησυχία της φύσης. Ο βιομηχανικός θόρυβος μέσα στον ήχο της φύσης. Οτιδήποτε είναι ηχητικά ενδιαφέρον μαγνητίζει την προσοχή μας. Οπότε προσπαθούμε να συνθέσουμε μουσική από αυτούς τους ήχους. Είναι σαν να φτιάχνουμε ένα ντοκιμαντέρ. Σαν να κάνουμε, για την ακρίβεια, την μουσική του ντοκιμαντέρ που αφηγείται τις σκέψεις και τις ιδέες μας. Όλα αυτά μαζί, προσπαθούμε να τα ανακατέψουμε σε ένα ιδιαίτερο μείγμα που δεν αποτελεί κάποιο σχέδιο δράσης, αλλά απλά δίνει την έμπνευση να συνεχίσουμε από εκεί.

— Επιμένετε να αποκαλείτε τους εαυτούς σας ως «εργάτες της μουσικής» αντί για μουσικούς όπως πολλοί θα περίμεναν.

Η σκέψη μας είναι απλή. Στα τέλη της δεκαετίας του ’60, όταν συναντηθήκαμε με τον Florian Schneider, ήμασταν ακόμα φοιτητές. Το 1970 χτίσαμε το Kling Klang Studio στο Ντίσελντορφ, για να παράγουμε ηλεκτρονική μουσική και παραμένει το σημείο στο οποίο ακόμα εργαζόμαστε. Είναι το εργαστήριο μας. Πηγαίνουμε εκεί κάθε απόγευμα και μένουμε μέχρι αργά τη νύχτα. Όλη αυτή την ώρα οι πόρτες του παραμένουν κλειστές κι εμείς είμαστε μέσα σε ένα κλειστό χώρο και δουλεύουμε.

Kraftwerk live στο GFest, Iούνιος 2005 © Giannis Papaioannou
Kraftwerk live στο GFest, Iούνιος 2005 © Giannis Papaioannou

— Παρά την διεθνή φιλοσοφία των στίχων και της μουσικής σας, το όνομα Kraftwerk δηλώνει μια καθαρή γερμανική ταυτότητα. Αντίθετα, η ζωντανή ηχογράφηση του “Minimum Maximum” φέρνει νέες κουλτούρες στην μουσική σας.

Το τελευταίο διπλό άλμπουμ είναι ένα ντοκουμέντο όλων των ηχογραφήσεων που έγιναν σχεδόν σε όλα τα σημεία του κόσμου. Το “Robots” έπρεπε να είναι από την Μόσχα, λόγων των ρωσικών στίχων, το «Autobahn” έπρεπε να είναι από το Βερολίνο και το “Tour de France” έπρεπε να το διαλέξουμε από τις εμφανίσεις στο Παρίσι, με κριτήριο πάντα την άριστη ποιότητα των ηχογραφήσεων. Η ηλεκτρονική μουσική για μας είναι μια παγκόσμια γλώσσα. Όσο είμαστε σε περιοδεία, πάντα συναντάμε ηλεκτρονικούς μουσικούς από διαφορετικές κουλτούρες, από όλο τον κόσμο. Από το Τόκιο και το Σαντιάγκο της Χιλής, στην Πόλη του Μεξικού και μετά στην έρημο του Πάλμ Σπρινγς κι από εκεί στο Ρέικιαβικ.

— Εκτός του Internet και ειδικότερα του δικού σας site, πώς οραματίζεστε το μέλλον της μουσικής, και τις δυνατότητές αυτής της τέχνης να εισχωρήσει σε έναν καθαρά ψηφιακό κόσμο;

Φανταζόμαστε το μέλλον της μουσικής σαν μια συνεχόμενη διαδικασία που πιθανότατα δεν πρόκειται να σταματήσει όσο υπάρχει εξέλιξη. Από τη δική μας πλευρά θα έλεγα ότι παραμένει μια σταθερή εργασία, αλλά αυτό που μας αρέσει σήμερα, είναι η δυνατότητα μετακίνησης των μηχανημάτων μας. Βλέπετε, ο μετασχηματισμός από τη δεκαετία του ’80 στην επόμενη, ήταν ένα μείγμα αναλογικού και ψηφιακού ήχου. Στις συναυλίες μας έπρεπε να μεταφέρουμε όλα τα μηχανήματα του Kling Klang Studio. Στο παρελθόν, είχαμε προσπαθήσει να έρθουμε πολλές φορές στην Αθήνα, αλλά ήταν ασύμφορη η μεταφορά των μηχανημάτων μας από την Ιταλία. Σήμερα, όμως, χωράνε όλα σε τέσσερα laptops, και η μεταφορά τους, φαντάζεστε πόσο πιο εύκολη είναι.

Kraftwerk live στο GFest, Iούνιος 2005 © Giannis Papaioannou
Kraftwerk live στο GFest, Iούνιος 2005 © Giannis Papaioannou

— Επιμένετε στη θέση σας ότι οι Kraftwerk είναι «μια μορφή αντίστασης στη δημοκρατία των σούπερ-μάρκετ»;

Σημαίνει αυτονομία. Όταν ξεκινήσαμε, δεν αρχίσαμε να γράφουμε με κάποιο μικρό gadget σαν κι αυτό (σ.σ. δείχνει το iPod που ηχογραφεί τη συνέντευξη) αλλά με ένα μεγαλύτερο μαγνητόφωνο, κάποια όργανα, πολλούς modular ταλαντωτές και μερικά αυτοσχέδια ηχεία. Η ιδέα μας ήταν να είμαστε αυτόνομοι και να μην περιμένουμε την σούπερ-μάρκετ κουλτούρα να μας δώσει τα απαραίτητα όργανα για την μουσική μας. Για 35 ολόκληρα χρόνια εργαζόμαστε πάνω σε αυτό το μοτίβο της αυτονομίας. Έχουμε συνεργαστεί με προγραμματιστές, μηχανικούς, μουσικούς, ζωγράφους, ποιητές και την ομάδα που δουλεύει όλες τις βίντεο προβολές στις συναυλίες μας.

— Θυμίζει την DIY φιλοσοφία.

Ακριβώς. Είμαστε από τη Γερμανία. Μια χώρα, που μετά τον πόλεμο δεν έχει καταφέρει να χτίσει δική της μουσική ταυτότητα και που εκτός από την κλασική μουσική που όλοι μάθαμε να ακούμε σπίτια μας και κάτι εμβατήρια, το μόνο που δέχεται είναι αγγλοαμερικανικά ροκ ακούσματα. Εμείς θέλαμε να δημιουργήσουμε τη δική μας μουσική πολιτιστική ταυτότητα. Να βρούμε τη γλώσσα μας στη μουσική. Ξεκινήσαμε από το μηδέν, από τη σιωπή, και βρήκαμε τον ήχο, τη φωνή μέσα από τα synthesizers, τα ρομπότ…

Kraftwerk live στο GFest, Iούνιος 2005 © Giannis Papaioannou
Kraftwerk live στο GFest, Iούνιος 2005 © Giannis Papaioannou

— Η ιδέα της σχέσης του ανθρώπου με τις μηχανές στην ποπ μουσική, έχει χαρακτηριστεί από πολλούς ως avant-garde προσέγγιση. Τη δέχεστε ως άποψη;

Αυτή η ιδέα για μας δεν σημαίνει τίποτα άλλο από το να προχωράς πάντα μπροστά. Να μην σκέφτεσαι τόσο πολύ την ιστορία, αλλά να τολμάς και να προχωράς. Να μην σκέφτεσαι τον Μπετόβεν και τον Μπαχ και να λες ότι «δεν μπορώ να κάνω μουσική αφού οι δάσκαλοι έκαναν τα πάντα πριν από μένα». Ξεχνάς, λοιπόν, και προσπαθείς να είσαι και στο σήμερα και στο μέλλον. «Ι program my home computer, beam myself into the future». Με τη μουσική, βέβαια. Αλήθεια, η λέξη «μουσική» είναι ελληνική;

— Ναι.

Ώστε, η λέξεις «ηλεκτρονική» και «μουσική» είναι ελληνικές.

— Αν η Ευρώπη είναι η παιδική χαρά σας, ποιο είναι το αγαπημένο σας σημείο στο οποίο σας αρέσει να αναπαύεστε χωρίς να δημιουργείται μουσική.

Είναι γνωστό το πάθος μας να ταξιδεύουμε με ποδήλατα. Συχνά πηγαίνουμε στη Γαλλία, στην Ιταλία, την Ολλανδία, το Βέλγιο…

— Πώς και δεν είχατε επισκεφτεί την Ελλάδα τόσο καιρό;

Δεν έτυχε να έρθουμε ποτέ για διακοπές σε κάποιο νησί, ούτε να περάσουμε από την Αθήνα. Κι όμως, η πρώτη μου εντύπωση από την Αθήνα μου φανέρωσε μια πολύ ζωντανή πόλη, που σίγουρα θα επισκεφτώ ξανά στο μέλλον.

▲︎

Η συνέντευξη του Ralf Hütter εκ μέρους των Kraftwerk δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Homme τον Ιούλιο του 2005.

Μετά το τέλος της συνέντευξης © Giannis Papaioannou
Μετά το τέλος της συνέντευξης © Giannis Papaioannou

MORE

Aθήνα

Φωτογραφίες από την Αθήνα του 2019

Double exposure

Άσφαλτος, κτήρια, υφές, τοπία, δένδρα και πρόσωπα σε τυχαίες διαφάνειες.

ΔΙΣΚΟΓΡΑΦΙΑ

Η συνολική δισκογραφία του Γιάννη Παπαϊωάννου (Rehearsed Dreams, Spider's Web, Raw, ΙΟΝ, Mechanimal)

Sauna

To Sauna EP του ΙΟΝ ηχογραφήθηκε μια πολύ ζεστή μέρα στην Αθήνα το καλοκαίρι του 1997.